Dobre Miasto Nieoficjalny serwis miasta i gminy z województwa warmińsko-mazurskiego

"Prusowie nie znali pojęcia Boga. (...) A że nie poznali Boga, dlatego też, pozostając w błędzie, czcili każde stworzenie jak boga, a mianowicie słońce, księżyc i gwiazdy, pioruny, ptaki, zwierzęta czworonożne, a nawet także ropuchę. Za święte uważali gaje, pola i wody tak bardzo, iż nie odważali się w nich wycinać drzew ani uprawiać ziemi, ani łowić ryb."
Piotr z Dusburga, Kronika ziemi pruskiej, Toruń 2004, s. 45.

Bajtkowo (dawniej Baitenberg), gm. Ełk
Obrobiony kamień w kształcie walca wysokości ok 50 cm znajduje się na niższym majdanie Jaćwieskiego grodziska. Przypuszczalnie mógł on pełnić rolę podstawy do misy kamiennej.

Bisztynek (dawniej Bischofstein), gm. Loco
Największy na Mazurach głaz narzutowy zwany potocznie “Diabelskim kamieniem”. Wysokość jego sięga 3,16 m. Znajduje sie on we wschodniej części miasta. Od głazu pochodziła niemiecka nazwa miasta, która znaczyła “Biskupi kamień”. W czasach plemiennych okolice Bisztynka znajdowały się na terenie Barcji.

Borecka Puszcza (dawniej Borkener Forst), gm. Kruklanki
Potężny głaz narzutowy o obwodzie 13,2 m i wysokości 2,35 m znajduje się w centralnej części Puszczy Boreckiej. Potocznie jest nazywany “Diabelskim kamieniem”.

Bukwałd (dawniej Buchwalde), gm. Dywity
W lesie w odległości ok. 3 km na północny-wschód od Bukwałdu w pobliżu drogi do Pistek znajduje się słup kamienny o wysokości ok. 1,5 m. Kamień w swoim kształcie jest bardzo zbliżony do tzw. “baby pruskiej”. Biorąc pod uwagę metodę obróbki kamienia można przypuszczać, że został on wyrzeźbiony jeszcze w czasach średniowiecznych. Niewykluczone, że obiekt ten spełniał dawniej rolę kultową z uwagi duże cmentarzysko kurhanowe znajdujące się w jego pobliżu. W późnym średniowieczu mógł pełnić rolę znaku drogowego lub granicznego gdyż w okolicy przebiegała granica pomiędzy komornictwem olsztyńskim i dobromiejskim.

Długi Kąt (dawniej Klarheim), gm. Biała Piska
Dawne miejsce kultu pogańskiego zwane “Starą kamnicą” znajduje się w lesie na północny-zachhód od miejscowości. Do obecnych czasów zachowały się jeszcze kamienny stół ofiarny i misa. Dawniej miejsce otoczone jeszcze było kamiennym kręgiem. W literaturze niemieckiej wzmiankowane jako “Heidengericht” co oznaczało Pogański sąd.

Dybowo (dawniej Dommelhof), gm. Mikołajki
Kamień ofiarny położony ok. 2 km na południe od zabudowań Mikołajek. Usytuowany jest na wzgórzu z którego roztacza się widok na Jezioro Śniardwy. Głaz posiada dwie misy ofiarne. Wymiary obiektu: wysokość ok. 1,2 m od zachodniej strony, obwód ok. 12 m.

Gierłoż (dawniej Görlitz), gm. Kętrzyn
Głaz położony jest na wschodnim brzegu jeziora Moj. Wysokość jego sięga 1,25 m, zaś obwód 9 m. Jest to kamień ofiarny Bartów. W jego górnej części wyżłobiona jest “misa ofiarna”, obok znajduje się płaski głaz pełniący dawniej rolę “stołu ofiarnego”. W pobliżu znajdowało się dawne cmentarzysko. Od kamienia pochodziła niemiecka nazwa pobliskiej wsi Schwarzstein - obecnie Czerniki.

Grazymy (dawniej Grasnitz), gm. Ostróda
Głaz znajdował się jeszcze w 2006 r. przy szosie w pobliżu grodziska w Grazymach. Wieść gminna niosła, że był pod nim schowany klucz do bram zamczyska, które mieściło się na grodzisku. Kamień został zabrany z pierwotnego miejsca i obecnie znajduje się na terenie prywatnej posesji w pobliskich Rapatach.

Jakunówka (dawniej Jakunen), gm. Pozezdrze
Na południowy-wschód od wsi na stoku wzgórza znajduje się “Diabelski kamień”. W górnej części głazu znajduje się “misa ofiarna”, dookoła widoczne są ślady bruku kamiennego. Obiekt znajduje się na dawnym pograniczu Galindii i Jaćwieży.

Muntowo (dawniej Muntau), gm Mrągowo
Dwa głazy o wysokości 2,7 m i 1,8 m zwane potocznie “Bliźniętami”. Znajdują sie one na wzgórzu pomiędzy Muntowem, Użrankami i Zalcem. Przypuszczalne jest to dawne miejsce kultu galindzkiego. W literaturze wzmiankowana jest “Nieduszowa Góra” na północ od Zalca, jako miejsce kultowe. Weryfikacje terenowe autora wykluczają jednak istnienie stanowiska na północ od Zalca. Prawdopodobnie informacja dotyczyła opisywanego obiektu, natomiast błędnie określono kierunek geograficzny.

Nowe Guty (dawniej Seegutten), gm. Orzysz
W okolicy wsi nad brzegiem jeziora Śniardwy znajdują się liczne głazy. Te zaprezentowane na zdjęciach znajdują się w pobliżu przypuszczalnego grodziska.

Siniec (dawniej Blaustein), gm. Srokowo
W lesie na północny-wschód od wsi Siniec znajduje się potężny głaz o obwodzie 18 m i wysokości 1,6 m. Jego “siodłowaty” kształt sugeruje, że spełniał on dawniej rolę kamienia ofiarnego. Obiekt znajduje się na dawnym pograniczu plemiennym Barcji i Galindii.

Stare Juchy (dawniej Flessdorf), gm. Loco
Kamień ofiarny Jaćwingów.

Tolkmicko (dawniej Tolkemit), gm. Loco
Święty kamień Warmów znajduje się w wodach Zalewu Wiślanego w odległości ok. 40 m od brzegu. Wysokość jego sięga 2,3 m (ok. 1 m jest pod wodą), zaś obwód wynosi 12 m. W górnej częci widoczna jest “misa ofiarna”.

Wojnowo (dawniej Eckertsdorf), gm. Ruciane-Nida
Głaz znajduje się w lesie na południowy-wschód od wsi. Obwód: 9,75 m, wysokość: 1,20 m. Bardzo czytelna jest “misa ofiarna”.

Wysoka Wieś (dawniej Kernsdorf), gm. Ostróda
Kamień ofiarny położony jest w pobliżu Dylewskiej Góry. Jego wymiary wynoszą: obwód 9,1 m, wysokość 1,25 m. Znajdował się on na terytorium Sasinów.

Wyspa Kormoranów, Wysoki Ostrów (dawniej Wisotzki Insel), gm Giżycko
Na wyspie znajdowało się dawniej grodzisko pruskie. U jego podnóża położony jest kamień o wysokości ok. 1,20 m posiadający cechy dawnej obróbki. Przypuszczalnie pełnił on rolę tzw. “stołu ofiarnego”.

Zdory (dawniej Dorren), gm. Pisz
Głazy na skraju lasu, przy drodze do wsi Kwik.

Zebrał i opracował : R. Klimek

Święte kamienie Prusów znane z literatury (na podstawie: M. Hoffmann, “Miejsca i obiekty kultu pogańskich Prusów”, Czarownice – Funeralia lednickie 2, Wrocław-Sobótka 2000, s. 151-166):
Awajki, b. Ballethen, Bartoszyce, b. Bisserken, Borisowo (b. Kraussen), Dubrowka (b. Regehnen), Dybowo, Dzierzgoń, Gierłoż, b. Grundfeld, Kretowiny, Krugłowo (b. Polennen), Kryłowo (b. Nordenburg), b. Kurpchen, Mamonowo (b. Heiligenbeil), Mątki, Nowa Jucha, Olsztyn, Pisz, Sadowoje (b. Kreuzburg), Sępopol, Tolkmicko, b. Wargen, Wysoka Wieś.